گاهنوشتهها
چطور یک مدل شایستگی طراحی کنیم؟
یک پرستار با بالاترین معدل از برترین دانشگاه کشور و داشتن دانش تخصصی حرفه خود، اگر همدلی، مهربانی، تعهد و مسئولیت پذیری نداشته باشد آیا دارای عملکرد متمایز و برجسته در شغل خود است؟
برجسته ترین همکار یا مدیری که تا الان داشتهاید چه ویژگیهایی داشته است؟
چرا بسیاری از کارکنان با وجود داشتن دانش و تخصص کافی در سازمان، همواره یک فرد متوسط باقی ماندهاند؟
پاسخ به سوالات بالا تا حد زیادی شما را به درک مفهوم شایستگی نزدیک میکند.
شایستگی ترکیبی از دانش، مهارت و خصوصیاتی است که یک فرد برای ایفای نقش موثر و برجسته در یک سازمان به آن نیازمند است.
اگر یک متخصص منابع انسانی هستید، مدلهای شایستگی در جعبه ابزار شما بسیار مهم هستند. این مقاله به شما کمک میکند مفهوم شایستگی و نحوه طراحی مدلهای شایستگی در سازمان را یاد بگیرید.
تعریف شایستگی
اولین معیار شایستگی در عصر کشاورزی و انقلاب صنعتی، قدرت جسمانی و سنجه آن، قطر بازوی کارگران بود. با ورود به قرن بیستم، هوش به معیار اصلی شایستگی و آزمونهای هوش به روش متداول استخدام افراد در مشاغل مختلف تبدیل شد تا در اوایل دهه 1970 پروفسور مک کللند روانشناس دانشگاه هاروارد، در مقالهای با عنوان آزمونی برای ترجیح شایستگی بر هوش، نشان داد آزمون هوش پیش بینی کننده ضعیفی برای پیشبینی اثربخشی فرد در بسیاری از مشاغل است. او شایستگیها را به عنوان ملاک معتبر گزینش معرفی کرد.
در یک تعریف ساده
شایستگی آن دسته از ویژگیهای کارکنان است که زیربنای رفتارهای شغلی موفق آنها را تشکیل میدهد. مثل کار تیمی، برنامهریزی، مهارت ارتباطی، حل مساله و …
این مقاله را هم مطالعه کنید: جانشین پروری چیست؟(راهنمای کامل مدیران منابع انسانی)
دسته بندی شایستگیها
عمدهترین و اصلیترین طبقهبندی شایستگیها، تقسیم آن به دو نوع شایستگیهای فنی و شایستگیهای رفتاریست.
شایستگیهای رفتاری
مجموعهای از رفتارهای قابل مشاهده و قابل اندازه گیری هستند که فرد را در کارش اثربخش میسازند مثل کار تیمی، مذاکره، تفکر تحلیلی و…
شایستگیهای فنی
دانش و مهارتهای اساسی که برای ایفای نقش تخصصی در سازمان مورد نیاز است، مثل مهارت اکسل و برای هر واحد شغلی در شرکت منحصر به فرد میباشند مثلا شایستگی فنی کارشناس مالی با شایستگی فنی کارشناس فروش متفاوت است.
یک فرد برای ایفای نقش موثر و برجسته در یک شغل به هر دو دسته شایستگیهای فنی و رفتاری نیازمند است.
مدل شایستگی چیست؟
مدل شایستگی به فهرستی از دانش، مهارت و تواناییهای لازم برای ایفای نقش موثر در يك شغل خاص اشاره دارد كه بطور معمول در مجموع 7 تا 9 عدد میشود.
در شکل زیر یک نمونه مدل شایستگی را مشاهده میکنید.
یک مدل شایستگی هسته مرکزی فعالیتهای مدیریت منابع انسانیست و کمک میکند که یک زبان مشترک و دقیق در مورد دانش، مهارت و ویژگیهای مورد انتظار از مشاغل مشخص شود.
به عبارت دیگر با تعریف مجموعهای از شایستگیها برای هر نقش در کسبوکارتان، میتوانید مشخص کنید که سازمان برای رسیدن به اهدافش به چه رفتارهایی اهمیت میدهد.
کاربرد مدلهای شایستگی
اصلیترین کاربرد شایستگیها در ایجاد یک چهارچوب و زبان مشترک در فرایندهای مدیریت منابع انسانیست.
این چهارچوب کمک میکند که
*در استخدام: با قرار دادن شایستگیها به عنوان مبنایی برای فرایند جذب و استخدام، کارکنان جدید را با دقت بالاتری انتخاب و استخدام کنید و از انتخابهای حسی و مبتنی بر قضاوتهای فردی فاصله بگیرید.
*در آموزش: با قرار دادن مدل شایستگی در قلب فرایند آموزش کارکنان و سنجش شایستگیهای کارکنان برنامههای آموزشی و توسعه حرفهای مناسبتر را ارائه دهید.
*در ارزیابی عملکرد: مدل شایستگی چهارچوبی برای ارزیابی نقاط قوت و ضعف رفتارهای فرد ارائه میدهد و در واقع استانداردی ارائه میدهد که میتوان ارزیابی عملکرد را با دقت و سرعت بیشتری انجام داد.
*در پرداخت و پاداش: مدل شایستگی کمک میکند که پرداختها با شایستگیها پیوند بخورد و بر این اساس پرداخت بیشتر به کارکنانی صورت میگیرد که شایستگی بیشتری از خود نشان میدهند.
بر اساس تحقیقات انجمن جبران خدمت آمریکا(ACA) سازمانها به دلایل زیر از شایستگیها استفاده میکنند.
1- انتقال رفتارهای ارزشمند و فرهنگ سازمانی(75%)
2- عملکرد موثر برای همه کارکنان(59%)
3- تاکید بر ظرفیتهای افراد(42%)
4- تقویت رفتار تیمی و متقابل(34%)
این مقاله را هم مطالعه کنید: ارزیابی شایستگی چیست و چه روشهایی دارد؟
روشهای طراحی مدل شایستگی در سازمان
به منظور استخراج شایستگیها و تدوین مدل شایستگی روشهای مختلفی وجود دارد. ازجمله این روشها میتوان به مصاحبه با افراد موفق و برجسته سازمان، مطالعه شرح شغلها، مطالعه برنامه استراتژیک سازمان و مطالعات الگوبرداری اشاره کرد. در ادامه این روشها معرفی شدهاند.
مصاحبه با افراد موفق و برجسته سازمان
مصاحبه با افرادی که در شغل مورد نظر ما عملکردی عالی دارند یکی از بهترین و سریع ترین روشهای استخراج شایستگیهاست. این مرحله به منظور شناسایی دانش، مهارت و تواناییهایی میباشد که آن افراد دارا هستند و موجب برجسته شدن آنها و تمایزشان نسبت به بقیه میشود. با کمک مصاحبه با افراد شاخص، میتوان به فهرستی از شایستگیها دست پیدا کرد.
مطالعه برنامه استراتژیک سازمان
کارمندیابی، انتخاب، ارزیابی و توسعه کارکنان میبایست بر اساس استراتژی سازمان باشد. بنابراین یکی از منابع مهم در تدوین شایستگیها، مطالعه برنامه استراتژیک سازمان است. به عنوان مثال وقتی استراتژی کلی سازمان جذب رضایت مشتریست بر شایستگی مشتری مداری تاکید میشود. یا اگر استراتژی سازمان، ایجاد کیفیت از طریق کار تیمیست، شایستگی کار تیمی میبایست در طراحی شایستگیها مورد نظر قرار گیرد.
تجزیه و تحلیل شغل
تجزیه و تحلیل شغل مشخص میکند که شاغل در این شغل با چه وظایف و مسئولیتهایی روبروست و برای انجام آن چه دانش، مهارت و تواناییهای نیاز دارد. هر چقدر شرح شغل بهتر تشریح و تحلیل گردد، بهتر میتوان به شایستگیهای آن شغل دست یافت مثلا برای فردی که وظیفه نوشتن گزارشات تحلیلی را بر عهده دارد شایستگی تحلیل گری یک شایستگی کلیدیست.
مطالعات الگو برداری
در زمینه توسعه شایستگیها پژوهشهای زیادی صورت گرفته است.
مدلهای شایستگی عمومی، پایهای مشترک برای شرکتها برای توسعه و ایجاد مدلهای شایستگی خاص سازمان را فراهم میکند. سازمانها میتوانند شایستگیهای خاصی را از مدلهای عمومی شایستگی الگو گرفته و از آن به عنوان یک نقطه شروع برای توسعه مدل شایستگی خاص شرکت استفاده کنند. بعضی از منابع خوب برای مطالعات الگو برداری، دیکشنری هاروارد و دیکشنری یونیدو هستند که برای آشنایی بیشتر میتوانید آنها را از لینکهای زیر دانلود کنید.
دانلود دیکشنری شایستگیها
Harvard University Competency Dictionary FY14 – final
جمع بندی و پیشنهاد مطالعه بیشتر
با تعریف شایستگیهای شغلی برای هر نقش، میتوانید به سازمان خود کمک کنید کارکنان شایستهتری را جذب کند، مسیر شغلی آنها را ترسیم کند، برای چالشهای آینده آماده شود، ارزیابیهای دقیقتری انجام دهد و از کارکنان خود در مسیر رشد و توسعه حمایت کند.
امیدوارم با مطالعه این مطلب به اصول طراحی مدل شایستگی پی برده باشید. اگر به توسعه دانش و مهارت در زمینه طراحی مدلهای شایستگی علاقمند هستید دوره آموزشی گام به گام طراحی مدل شایستگی برای شما مفید خواهد بود.
منابع
کتاب توسعه مدیریت بر مبنای شایستگی/دکتر مرتضی کرمی، دکتر مسلم صالحی
کتاب از مصاحبه تا استخدام/ دکتر جوشقانی
کتاب حرفهای مصاحبه کنید/ دکتر عیدی، عماد فراهانی، صفورا فخر آذری
دانش و تجربیات شخصی نویسنده
نویسنده: سونیا جلالی
